نویسندگان : مهدی انصاری
ناشر: پژوهشکده مطالعات ابرار معاصر تهران وابسته به پژوهشگاه امنیت و پیشرفت
سال انتشار: ۱۴۰۴ بهمن ماه
تعداد صفحات: ۲۸۸ صفحه
معرفی استیون کوک؛ صدای تأملبرانگیز در مطالعات خاورمیانه
استیون ای. کوک، یکی از پرآوازهترین تحلیلگران سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه است. او در حال حاضر پژوهشگر ارشد[۱] در مطالعات خاورمیانه و آفریقا در شورای روابط خارجی آمریکا[۲] فعالیت میکند؛ نهادی مشهور در واشنگتن که نقش بسیار مهمی در شکلدهی بحثهای سیاستگذاری خارجی آمریکا دارد.
کوک تخصص ویژهای در موضوعاتی مانند سیاستهای آمریکا در خاورمیانه، نقش ترکیه، تحولهای سیاسی عربی، و بحرانهای منطقهای دارد. او بارها در رسانههای معتبر بینالمللی، از جمله بهعنوان ستوننویس در مجله سیاست خارجی، حضور داشته و تحلیلهایش در مجلات، روزنامهها و برنامههای تلویزیونی پرمخاطب مطرح شده است. تحصیلات او نیز نشاندهنده عمق دانش اوست:
لیسانس در مطالعات بینالملل از کالج واسار[۳]؛
کارشناسی ارشد در روابط بینالملل از دانشگاه جان هاپکینز؛
کارشناسی ارشد و دکترا در علوم سیاسی از دانشگاه پنسیلوانیا.
او به چند زبان از جمله عربی و ترکی صحبت میکند و با سفرهای متعدد به خاورمیانه، شناخت میدانی و آکادمیک خود را تلفیق کرده است. امری که در تحلیلهایش کاملاً محسوس است. کتابهای مهم او شامل «False Dawn»، «The Struggle for Egypt» و جدیدترین اثرش «The End of Ambition: America’s Past, Present, and Future in the Middle East» هستند، آثاری که تأثیر چشمگیری بر فهم ما از سیاست خاورمیانه داشتهاند.
معرفی و تحلیل کتاب «پایان جاهطلبی: گذشته، حال و آینده آمریکا در خاورمیانه» اثر استیون کوک ترجمه مهدی انصاری
چارچوب کلی اثر: سؤال اصلی کوک چیست؟
در کتاب «پایان جاهطلبی»، استیون کوک با یک سؤال بنیادین روبهرو میشود: چرا سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه تا این حد پر از تناقض، ناکامی و ناتوانی در دستیابی به اهدافش بوده است؟ او معتقد است که این سیاست از دو دوره کاملاً متفاوت شکل گرفته است:
۱. دوره واقعگرایی در دوران جنگ سرد: آمریکا در این دوره از طریق تثبیت امنیت اسرائیل، حفظ جریان نفت، و مهار شوروی، یک استراتژی مشخص و قابل دسترس داشت — استراتژی که در مجموع موفقتر بود.
۲. دوره جاهطلبی پس از جنگ سرد: از دولت کلینتون آغاز شد و تحت دولتهای بوش و اوباما به اوج رسید. این دوره با تلاشهای گسترده برای ترویج دموکراسی، تغییر رژیمها و شکلدهی دوباره منطقه همراه بود — اما به نتایج ناامیدکنندهای انجامید.
کوک تحلیل خود را اینگونه آغاز میکند که آمریکا آرزوهای تحولخواهانه خود را در منطقه دنبال کرد، اما اغلب بدون درک واضح از واقعیتهای سیاسی، اجتماعی و تاریخی کشورهای منطقه.
بخش سوم: واقعگرایی یا تغییر بنیادین؟ فلسفه انتقادی کوک
کوک در این کتاب استدلال میکند که آمریکا باید از «جاهطلبی» دست بکشد و به سمت «احتیاط عقلانی» حرکت کند. او از مفهومی به نام محافظهکاری احتیاطمحور[۴] صحبت میکند. این اصطلاح به معنای پرهیز از تغییرات رادیکال و تمرکز بر حفظ وضع موجود به نفع صلح و ثبات است؛ یعنی کاهش تعهدات نظامی و سیاسی فراتر از منافع مستقیم، و تمرکز بر آنچه واقعاً دستیافتنی است. در واقع، کوک اکنون به جای ترویج دموکراسی و تغییر ساختاری در خاورمیانه، بر این باور است که آمریکا باید نقش خود را بازنگری کند و به محدودیتهای قدرت خود اذعان کند.
بخش چهارم: تحلیل محتوای کتاب؛ از عراق تا بهار عربی
در ادامه، کوک بخش مهمی از کتاب را به بررسی مواردی اختصاص میدهد که جاهطلبی آمریکا را به چالش کشید:
جنگ عراق (۲۰۰۳): او دیدگاه صریحی درباره این جنگ دارد: دخالت نظامی گسترده، بر اساس اطلاعات غلط درباره تسلیحات کشتار جمعی، نه تنها ثبات را برقرار نکرد، بلکه به شکلگیری خشونت و درگیریهای جدید انجامید.
بهار عربی: در اوایل دهه ۲۰۱۰، موج اعتراضات در منطقه به نظر میرسید که میتواند به دموکراسی بیشتر منجر شود. کوک نشان میدهد که تلاشهای آمریکا برای حمایت از این تحولها نه تنها منجر به پایداری دموکراسی نشد، بلکه اغلب به بازگشت اقتدارگرایی یا آشوب پایانناپذیر انجامید.
سوریه، یمن، و جنگهای نیابتی: کتاب همچنین به بررسی نقش آمریکا در پیچیدگیهای جنگهای داخلی مانند سوریه و یمن میپردازد، و نشان میدهد که چگونه رویکردهای نابهجا و بدون استراتژی روشن باعث بدتر شدن اوضاع شده است.
بخش پنجم: پیام اصلی برای سیاستگذاران آمریکا
پیام کوک برای سیاستگذاران آمریکایی این است:
باید اهداف واقعبینانهتر انتخاب شود.
نباید تلاش شود که منطقه «به شکل دلخواه واشنگتن» تغییر یابد.
تمرکز باید بر امنیت ملی واقعی، ثبات و کاهش هزینههای انسانی و مالی دخالتها باشد.
او با تأکید بر درسهای گذشته، پیشنهاد میدهد که آمریکا باید اقتدارگرایی را انتخاب نکند اما با واقعیتهای قدرت و فرصت محدود خود در منطقه کنار بیاید؛ راهی که شاید منجر به ثبات بیشتر و آسیب کمتر گردد.
بخش ششم: نتیجهگیری؛ آینده سیاست خاورمیانه آمریکا
در جمعبندی، کوک ما را دعوت میکند که درباره مرز بین آرزو و واقعیت در سیاست خارجی تأمل کنیم. جاهطلبیهای بزرگ گاهی الهامبخشند، اما وقتی فراتر از ظرفیتهای استراتژیک و دانش واقعی منطقه پیش میروند، میتوانند به نتایج فاجعهبار تبدیل شوند. او معتقد است که آمریکا باید از گذشته بیاموزد و استراتژی خود را بازتعریف کند؛ استراتژیای که بر اساس درک عمیقتر واقعیتهای منطقهای و محدودیتهای قدرت آمریکا شکل گرفته باشد.
[۱] Senior Fellow
[۲] Council on Foreign Relations (CFR)
[۳] Vassar College
[۴] Prudential Conservatism
سفارش تلفنی: ۰۲۱۸۸۸۰۲۴۷۶ و ۰۹۱۰۸۶۰۷۵۱۸
خرید حضوری: تهران، خیابان کریمخان زند، خیابان حافظ، نرسیده به رودسر، پلاک ۴۶۳ (کافهکتاب طاها)
